Reforma26 - poradnikkrok po kroku.

Ten poradnik to konkretna mapa drogowa na rok szkolny 2026/2027. Artykuł publicystyczny opowiadał, dlaczego i po co - ten dokument mówi wprost: co zrobić, w jakiej kolejności i na co uważać. Został zaprojektowany w trybie maksymalnie praktycznym: znajdziesz tu checklisty dla 7 ról szkolnych, tabele porównawcze, procedury prawne oraz gotowe formułki do rodziców.

☕ Słowo od Klaudii: Nie musisz czytać tego przewodnika od deski do deski. Weź kubek ciepłej kawy i skocz prosto do rozdziału, który dotyczy Twojej klasy dzisiaj. Pamiętaj: nie musisz wszystkiego ogarnąć w pierwszym tygodniu. Jesteś wystarczająco dobrą nauczycielką.

Podstawa prawna: Wszystkie informacje zweryfikowano w oficjalnych źródłach rządowych (Dz.U. 2026 poz. 378, 380, 958, 1122) oraz wytycznych MEN/ORE. Tam, gdzie przepis dopuszcza elastyczność szkoły lub okres przejściowy, zaznaczono to wprost.

Nowy Dział

DZIAŁ A

Pierwsza pomoc informacyjna

1. Trzynaście faktów, które warto znać przed 1 września 2026

1. Nowa podstawa od 1 września 2026 obowiązuje: przedszkola (wszystkie oddziały), klasę I i klasę IV szkoły podstawowej.
2. Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym przechodzą na nową podstawę we wszystkich klasach SP (nie tylko I i IV).
3. Przyroda wraca jako przedmiot w klasach IV–VI (3 godz./tydz., min. 2 w bloku). Biologia, geografia, chemia i fizyka przesuwają się do klas VII–VIII.
4. Zajęcia praktyczno-techniczne zastępują technikę w klasach IV–VI (2 godz./tydz. w bloku).
5. Edukacja zdrowotna jest od tego roku obowiązkowa w klasach IV–VIII (1 godz./tydz., 9 działów; moduł o zdrowiu seksualnym jest fakultatywny i wymaga zgody rodzica).
6. Edukacja obywatelska (zamiast HiT) pojawia się w klasach VI–VII.
7. Zakaz telefonów obowiązuje w całej szkole podstawowej i w przedszkolu (zajęcia i przerwy).
8. Prace domowe praktyczno-techniczne w klasach IV–VIII się nie zadają; pisemne mogą być nieobowiązkowe (brak wykonania nie obniża oceny).
9. Nowe zasady oceniania (rozporządzenie z 20 sierpnia 2026, Dz.U. poz. 1122) wprowadzają nowe obszary oceny zachowania; część przepisów (egzamin klasyfikacyjny/poprawkowy/sprawdzian) wchodzi 1 września 2027.
10. Tydzień projektowy w roku 2026/2027 jest fakultatywny; od 2027/2028 będzie obowiązkowy.

A trzy fakty „z drugiej strony" - nowe komunikaty z końca sierpnia 2026, o których mało kto głośno mówi:

1. Edukacja medialna wchodzi do szkół od 1 września 2026 (komunikat MEN z 27.08) - nie jako nowy przedmiot, lecz wzmocniony wątek w istniejących przedmiotach (moduł medialny).
2. MEN przygotował przewodniki o ustawie o telefonach dla szkół i przedszkoli - gotowe procedury, nie musisz ich wymyślać sama.
3. Działa program „Przyjazna szkoła" (2025–2027) - wsparcie szkół w wyrównywaniu szans; oraz Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl) z darmowymi materiałami do nowej podstawy.

2. Słowniczek pojęć (żebyś nie pomyliła pojęć)

• Podstawa programowa - co państwo wymaga, by uczeń umiał po danym etapie (obowiązuje dla wszystkich).
• Program nauczania - twój plan realizacji podstawy dla konkretnego przedmiotu/klasy (zatwierdza dyrektor).
• Podręcznik - jeden z materiałów; pomaga, ale to nie on jest źródłem obowiązku.
• Plan wynikowy - rozkład treści z podstawy na miesiące/tygodnie, uwzględniający doświadczenia edukacyjne.
• Rozporządzenie - akt prawny ministra; wiąże bezpośrednio (tu: zmiany w podstawie, ramowych planach, ocenianiu).
• Doświadczenie edukacyjne - aktywność, w której uczeń działa (eksperyment, wyjście, projekt), a nie tylko słucha.
• Moduł interdyscyplinarny - temat (bezpieczeństwo, media, filozofia, finanse, klimat, kultura) przepleciony przez różne przedmioty.
• IPET - Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (dla ucznia ze SPE).
• WOPFU - Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia (dla ucznia ze SPE).
• ICF - Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia.
• AAC - komunikacja wspomagająca i alternatywna (dla uczniów, którzy nie posługują się mową lub posługują się nią w ograniczonym zakresie).
• ESOKJ - Europejski System Opisu Kształcenia Językowego (poziomy A1–C2).
• ORE - Ośrodek Rozwoju Edukacji (poradniki metodyczne, webinary).
• WZO/PZO - Wewnątrzszkolne / Przedmiotowe Zasady Oceniania.
• SPE - specjalne potrzeby edukacyjne.
• HiT - „Historia i Teraźniejszość" (przedmiot z lat 2022–2025, zastąpiony edukacją obywatelską).
• ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl) - oficjalne repozytorium materiałów.
• Blok godzin - dwie (lub więcej) godziny tego samego przedmiotu ciągiem, bez dzwonka między nimi; pozwala na doświadczenia i projekty, które nie mieszczą się w 45 minutach.

3. Czy to cię dotyczy w roku 2026/2027? (tabela szybkiej orientacji)

Uwaga: przepis o zakazie telefonów z 2026 r. dotyczy szkół podstawowych i przedszkoli. W szkołach ponadpodstawowych regulują to inne przepisy - sprawdź u siebie.

Nowy Dział

DZIAŁ B

Wrzesień 2026 krok po kroku

Poniżej checklisty dla konkretnych ról. Odhaczaj to, co zrobiłaś/eś. Nic nie musi być idealne w pierwszym tygodniu.

B.1. Nauczycielka przedszkola

• Zapoznaj się z dziewięcioma obszarami osiągnięć dziecka (społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny, ruchowy).
• Ustal z zespołem, jak ograniczać ekrany na rzecz zabawy, ruchu i natury.
• Przygotuj tygodniowy rytm bez sztywnych ram - więcej swobody w doborze metod.
• Zaplanuj minimum 2 doświadczenia edukacyjne w roku (wyjście, eksperyment, spotkanie).
• Poinformuj rodziców o zmianach na zebraniu/liście (krótko, bez żargonu).

B.2. Nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej (klasa I)

• Sprawdź w arkuszu organizacji: 21 godzin obowiązkowych, WF (zgodnie z ramowym planem), 2h edukacji technicznej/informatycznej, godzina z wychowawcą.
• Przygotuj program nauczania zgodny z nową podstawą (możesz wziąć gotowy z wykazu i dostosować).
• Zaplanuj naukę przez działanie (czytanie i pisanie bez presji tempa).
• Ustalcie z dyrektorem, na co przeznaczyć dodatkowe godziny do dyspozycji (pula dyrektora wzrosła z 6 do 9 w cyklu).

B.3. Nauczycielka klas IV–VI (przedmioty kierunkowe)

• Pobierz poradnik ORE dla swojego przedmiotu (przyroda, język polski, matematyka itd.).
• Przygotuj plan wynikowy uwzględniający doświadczenia edukacyjne (min. 2 w roku).
• Zorganizuj pracownię/blat do przyrody i zajęć praktyczno-technicznych (min. 2h w bloku).
• Dostosuj kryteria oceniania do nowych zasad (ocenianie formujące, informacja zwrotna).
• Ustal z zespołem, kto prowadzi edukację zdrowotną (biologia, WF, przyroda, pielęgniarka, pedagog, psycholog).

B.4. Nauczycielka klas VII–VIII

• Pamiętaj: biologia, geografia, chemia, fizyka zaczynają się u ciebie (kl. VII: biol. 2, geom. 2, chem. 1, fiz. 1; kl. VIII: biol. 1, geom. 1, chem. 2, fiz. 2).
• Przygotuj się na edukację dla bezpieczeństwa w klasie VIII (od 2027/2028 obowiązkowa; w 2026/2027 możesz zacząć).
• Realizuj moduły interdyscyplinarne (bezpieczeństwo, medialny, filozoficzny, ekonomiczny, klimatyczny, kultura).

B.5. Wychowawczyni (każda klasa IV–VIII)

• Wprowadź zasady telefonów na pierwszej godzinie wychowawczej - wyjaśnij dlaczego, ustalcie gdzie lądują telefony.
• Rozpocznij edukację zdrowotną od budowania bezpiecznej atmosfery (skrzynka na anonimowe pytania).
• Poinformuj rodziców o zmianach (list/zebranie): co obowiązkowe, co fakultatywne.
• Zaplanuj godzinę z wychowawcą (wychowawczo-profilaktyczną, z elementami bezpieczeństwa).
• Obserwuj dobrostan uczniów i kieruj do specjalistów, gdy trzeba.

B.6. Dyrektor / dyrektorka

• Ustal, które oddziały obejmuje nowa podstawa (przedszkole, kl. I, kl. IV, szkoła specjalna UNI).
• Zweryfikuj arkusz organizacji i przydział godzin.
• Skompletuj nowe podręczniki dla klas I i IV.
• Zaktualizuj statut (telefony, ocenianie, tydzień projektowy, godzina wychowawcza).
• Zapewnij szkolenia dla nauczycieli (kaskadowe, online, ODN).
• Opracuj szkolny plan nauczania z nowymi przedmiotami i godzinami dyrektora (4→6 w klasach IV–VIII).

Arkusz organizacji krok po kroku (rok wdrożeniowy):

• Krok 1: wypisz oddziały objęte reformą i ich nowe przedmioty (kl. I: edukacja wczesnoszkolna 21h + WF + język + religia/etyka; kl. IV: przyroda 3h, ZPT 2h w bloku, EZ 1h, edukacja obywatelska dopiero w VI–VII).
• Krok 2: policz przydziały - kto może prowadzić przyrodę (kwalifikacje przyrodnicze), kto ZPT (techniczne), kto EZ (zob. C.6). Jeśli brakuje ludzi: nauczyciel z przedmiotu pokrewnego + szkolenie.
• Krok 3: ustaw bloki - przyroda min. 2h w bloku, ZPT 2h w bloku. W arkuszu oznacz je jako zajęcia łączone (np. „poniedziałek 2–3 lekcja").
• Krok 4: rozdysponuj godziny dyrektora (6 w cyklu IV–VIII, 9 w I–III): wyrównawcze, rozwijające, projektowe - z zapisem, na co poszły.
• Krok 5: dopilnujesz godziny z wychowawcą (min. 1h/miesiąc, w tym bezpieczeństwo) - w szkolnym planie nauczania, nie „z dofinansowania dobrej woli".
• Krok 6: projekt arkusza → opinia rady pedagogicznej i organu prowadzącego → zatwierdzenie → publikacja do 20 września (i coroczna korekta w nowym roku).
• Pułapki: łączenie bloków przyrody z przerwą śniadaniową (dzieci się rozchodzą); ZPT na ostatniej lekcji (projekty ucinane dzwonkiem); brak zapasu godzin na zastępstwa przy nowych blokach.

Statut - lista zapisów do zaktualizowania w 2026/2027:

• Telefony: miejsce przechowywania, procedura kontaktu w nagłych przypadkach (zob. F.1/F.5), konsekwencje naruszeń (zgodne z przewidywaniami oceny zachowania).
• Ocenianie: prace domowe nieobowiązkowe, nowe obszary zachowania (zob. D.2), kryteria przedmiotowe publikowane na stronie.
• Tydzień projektowy (jeśli szkoła wdraża): termin, zasady, udział gości.
• Godzina z wychowawcą: wymiar i tematyka bezpieczeństwa.
• Edukacja zdrowotna: kto prowadzi, procedura zgody na moduł fakultatywny (zob. C.6).

Komunikacja wewnątrz i na zewnątrz - matryca na pierwszy miesiąc:

• Rada pedagogiczna sierpniowa: prezentacja „co się zmienia i czego potrzebujemy" - 20 minut, zero tabelek; przypisz osoby kontaktowe per przedmiot.
• Zebrania wrześniowe: wychowawcy dostają gotowy scenariusz (I.6) i komunikaty (I.4), żeby rodzic usłyszał to samo w każdej klasie.
• Strona szkoły: jedna podstrona „Reforma26 w naszej szkole" - linki do źródeł plus lokalne decyzje (telefony, projekty). Rodzic ma znaleźć wszystko w jednym miejscu.
• Nadzór: zaplanuj dzień obserwacji przyrody/ZPT jako wsparcie (formuła „pytania do zespołu"), nie jako kontrolę - rok wdrożeniowy nie jest na wystawianie ocen.

B.7. Pedagog / psycholog szkolny

• Włącz się w realizację edukacji zdrowotnej (zdrowie psychiczne, relacje, profilaktyka).
• Przygotuj procedurę kierowania ucznia do pomocy (w tym numer 116 111).
• Wspieraj nauczycieli w modułach: zdrowie psychiczne, bezpieczeństwo, relacje.
• Zaktualizuj IPET/WOPFU uczniów ze SPE zgodnie z trzystopniowym modelem wsparcia.

Twoja rola w roku 2026/2027 - co realnie przybędzie:

• Edukacja zdrowotna wprowadza tematy, które tradycyjnie lądowały u ciebie: stres, emocje, relacje, uzależnienia (zob. D.9). Negocjuj z dyrektorem realny udział (np. prowadzisz dział „zdrowie psychiczne" w klasach VII–VIII), zamiast zastępować wszystkich.
• Tydzień projektowy (jeśli wdrażany) to twoja okazja do tematu „dobrostan klasy" - projekt, który jednocześnie diagnozuje klimat grupy.
• Nowe obszary zachowania w ocenianiu (D.2) czynią z „współpracy i relacji" kryterium - nauczyciele będą potrzebować twojej konsultacji przy trudnych przypadkach.

Procedura interwencji przy sygnale z klasy (tryb spokojny):

1. Zapisz sygnał (co, kiedy, kto - rzeczowo, bez interpretacji).
2. Krótka rozmowa z nauczycielem: fakt/obserwacja/ocena - co jest czym.
3. Ustalcie wspólny plan w klasie (mała zmiana, nie systemowa interwencja od razu).
4. Jeśli po 2 tygodniach brak poprawy - włącz rodzica (zaproszenie, nie wezwanie).
5. W razie sygnałów o podłożu kryzysowym (samookaleczenia, myśli rezygnacyjne, przemoc) - droga skrócona: rodzic + kierownik ds. niepożądanych zawiadomień + dokumentacja. Bez zwłoki.
6. Zadbaj o siebie: superwizja koleżeńska lub zewnętrzna. Rok wdrożeniowy zbiera także od specjalistów.

Współpraca z nauczycielem przy uczniu ze SPE (odpowiedzialność dzielona):

• Nauczyciel prowadzi obserwację w klasie i realizuje dostosowania z IPET; ty diagnozujesz i koordynujesz zespół.
• Ustal cykliczną wymianę informacji (np. 15 minut co 2 tygodnie) - nie „przyjdź jak coś będzie".
• W WOPFU twoim zadaniem jest syntetyzować, nie kompilować: trzy najważniejsze potrzeby na górze, reszta w załączniku.

B.8. Twój pierwszy tydzień - instrukcja uniwersalna

Niezależnie od przedmiotu, oto co zrób w dniach 1–5 roku szkolnego:

• Dzień 1: poznanie klasy, ustalenie zasad (telefony, praca w zespole), krótka rozmowa o tym, co się zmienia w tym roku. Nie oceniaj ciężko.
• Dzień 2: przejrzyj z uczniami, co Was czeka (nowy przedmiot, nowa lekcja zdrowotna). Normalizuj: „będziemy się uczyć przez działanie, to nie oznacza, że będzie łatwiej - ale będzie ciekawiej".
• Dzień 3: pierwsze doświadczenie edukacyjne (nawet krótkie - obserwacja, eksperyment, wyjście na boisko).
• Dzień 4: informacja zwrotna do rodziców (krótka wiadomość: „zaczęliśmy, jestem spokojna/ny o Wasze dziecko").
• Dzień 5: refleksja własna - co zadziałało, co zmienić. Zapisz jedno zdanie. To Twoja dokumentacja „od ręki".

B.9. Co zrobić, gdy podręczniki nie przyjdą na czas

To realny scenariusz w roku wdrożeniowym. Nie panikuj:

1. Zacznij od poradników ORE (dostępne online, bezpłatne) - mają scenariusze lekcji.
2. Wykorzystaj materiały własne i zasoby otwarte (zasoby OER, materiały z poprzednich lat dostosowane do nowej podstawy).
3. Skup się na doświadczeniach edukacyjnych - one nie wymagają podręcznika, tylko pomysłu i materiałów z sali.
4. Zgłoś brak dyrektorowi - to on odpowiada za zapewnienie podręczników.
5. Nie obiecuj rodzicom „wszystko według podręcznika od września". Powiedz prawdę: „zaczynamy od praktyki, podręcznik dojdzie".

Zapasowa baza materiałów, gdy internet zwolni:

• zpe.gov.pl - Zintegrowana Platforma Edukacyjna (oficjalne materiały, offline do pobrania w PDF).
• Biblioteka cyfrowa wydawcy twojego podręcznika (sprawdź, czy nie udostępnia wersji cyfrowej do czasu druku).
• Materiały wymienione w poradniku ORE dla przedmiotu - zwykle wystarczą na pierwsze tygodnie.
• Konspekty koleżanek z zespołu - rok wdrożeniowy to rok dzielenia się, nie rywalizacji.

B.10. Weekend przed startem - plan minimum dla klas I i IV (jeśli jesteś tu w sobotę i panikujesz)

• Sobota: przeczytaj tylko wymagania szczegółowe dla twojej klasy z podstawy (pomiń wstępy i filary - na nie przyjdzie czas w październiku). Wypisz 5 rzeczy, które zmieniasz względem zeszłego roku.
• Niedziela rano: przygotuj materiały na 3 pierwsze dni. Nie na miesiąc - na trzy dni.
• Niedziela wieczór: ustal zasady telefonów i pierwsze zdanie, które powiesz klasie w poniedziałek. Zamknij laptopa o 20:00.
• Poniedziałek: wejdź do sali, przedstaw się, o niczym nie decyduj jeszcze przez pierwszy tydzień. Obserwuj. Pytaj.
• Jeśli coś pójdzie nie tak - a pójdzie - to nie znaczy, że reforma się nie uda. To znaczy, że to wrzesień.

Nowy Dział

DZIAŁ C

Zmiany przedmiotowe szczegółowo (prostym językiem)

Rozdział dla tych, którzy chcą wiedzieć „co konkretnie" w ich przedmiocie. Każdy blok: co nowego / co zostaje / gotowy krok startowy.

C.1. Język polski

• Co nowego: więcej pracy z tekstami kultury (literatura, film, sztuka, media), moduły przekrojowe (kulturowy, medialny, filozoficzny), mniej encyklopedycznej wiedzy, więcej interpretacji i krytycznej analizy. Nowy kanon lektur - sprawdź aktualną listę.
• Co zostaje: nauka czytania i pisania (I–III), analiza utworów i tworzenie wypowiedzi (IV–VIII).
• Krok startowy: wpleć jeden moduł przekrojowy w każdą lekturę (np. przy „Panu Tadeuszu" - dyskusja o wartościach = moduł filozoficzny; przy reklamie w internecie - moduł medialny).

C.2. Matematyka

• Co nowego: spiralność (wracasz do treści w coraz szerszym ujęciu), moduł ekonomiczno-finansowy (procenty, budżet, lokaty, kredyty), mniej mechanicznego liczenia, więcej rozumowania i zadań problemowych.
• Krok startowy: raz w miesiącu zrób lekcję o budżecie domowym - to ten moduł, o którym mówi podstawa, a który uczniowie kochają, bo widzą sens.

C.3. Historia

• Co nowego: kod kulturowy (70 postaci, 29 dat - uczeń wyjaśnia znaczenie, nie tylko datę), więcej historii najnowszej (XX i XXI w.), praca ze źródłami, mapami, dylematami.
• Krok startowy: zamiast „wyucz się daty", daj zadanie: „wyjaśnij, dlaczego to wydarzenie zmieniło Polskę".

C.4. Przyroda (klasy IV–VI, nowy przedmiot)

• Co nowego: zintegrowana biologia, geografia, chemia i fizyka (3h/tydz., min. 2 w bloku).
• Treści (wg analizy podstawy): kl. IV - obserwacja przyrodnicza, struktura materii, organizmy żywe, Ziemia we Wszechświecie; kl. V - ekosystemy, energia, chemia w życiu codziennym, geografia fizyczna; kl. VI - organizm człowieka, dziedziczenie, reakcje chemiczne, klimat i środowisko.
• Krok startowy: załóż fasolę na watę (kl. IV) albo zrób mini-badanie jakości wody w okolicy (kl. VI). Minimum 2h w bloku pozwala na prawdziwy eksperyment.

Praca w pracowni i w terenie - jak to ugryźć bez laboratorium:

• Zacznij od tego, co masz: blat, woda, nasiona, lup, słoiki, termometr. Doświadczenie edukacyjne nie wymaga szkła laboratoryjnego.
• Wykorzystaj najbliższe otoczenie jako pracownię terenową: szkolny trawnik (badanie gleby, obserwacje sezonowe), parking (zanieczyszczenia), najbliższy park (różnorodność biologiczna).
• Blok 2h zaplanuj tak: pierwsza godzina - obserwacja/pomiar, druga - zapis i rozmowa o wynikach. Dziennik obserwacji (choćby zeszyt w linie) to najprostsze narzędzie oceniania formującego.
• Bezpieczeństwo: przed każdą aktywnością ustalcie z klasą zasady (co wolno dotykać, co jest tylko do patrzenia). Zapisz to w planie lekcji - to Twoja dokumentacja przewidywalności.

Przykładowe doświadczenia edukacyjne (wg inspiracji z poradników ORE):

• kl. IV: kalendarz przyrody - klasa przez miesiąc codziennie zapisuje jedną obserwację (pogoda, rośliny, zwierzęta); efekt: wspólna wystawa.
• kl. V: prowadzenie hodowli drożdży / obserwacja fermentacji; domowy pomiar zużycia energii i wody.
• kl. VI: mini-badanie jakości powietrza lub wody w najbliższej okolicy; prosty model obiegu wody w przyrodzie.

C.5. Zajęcia praktyczno-techniczne (klasy IV–VI, zastępują technikę)

• Co nowego: 2h/tydz. w bloku, projekty od pomysłu do realizacji.
• Przykłady: karmnik, organizator, prosty układ elektroniczny, model, mini-firma.
• Krok startowy: nie podawaj gotowego rozwiązania. Naprowadzaj: „co potrzebujesz, żeby to działało?". Jesteś mentorem.

Pracownia techniczna - minimum do startu (zanim kupisz cokolwiek):

• Podstawowy zestaw: nożyczki, klej, taśma, miarka, sznurek, podstawowe narzędzia (wkrętak, młotek), materiały z recyklingu (kartony, nakrętki, korek).
• Przestrzeń: dwa stoły zepnięte w jedno miejsce pracy grup + jedno miejsce na narzędzia wspólne. To już wystarczy na pierwsze projekty.
• Zasada bezpieczeństwa przed rozpoczęciem: instruktaż narzędziowy (jak podawać nożyczki, jak pracować z wkrętakiem), zapisany w regulaminie pracowni.
• Projekty dobieraj wg zasady efektu: uczeń ma wychodzić z lekcji z czymś, co działa - most, który wytrzymuje, karmnik, który wisi.

Przykładowe projekty wg klas (wg inspiracji z poradników ORE):

• kl. IV: budowa prostych mostów z papieru i sznurka; pierwsza wprawka z miarą i planem.
• kl. V: budowa karmnika, organizera na biurko; pierwszy projekt "od rysunku do efektu".
• kl. VI: robotyka i druk 3D - na poziomie wstępu: najprostszy układ z baterią i silniczkiem, programowanie blokowe; projekt "przedsiębiorczość" (mini-firma klasowa).

C.6. Edukacja zdrowotna (IV–VIII, obowiązkowa)

• Dziewięć działów obowiązkowych: wartości i postawy; zdrowie fizyczne; aktywność fizyczna; odżywianie; zdrowie psychiczne; zdrowie społeczne; dojrzewanie (tylko SP); zdrowie środowiskowe; internet i profilaktyka uzależnień. (W ponadpodstawowych dochodzi: system ochrony zdrowia, NFZ, prawa pacjenta.)
• Kto może prowadzić: nauczyciel biologii, WF, przyrody (IV–VI), pielęgniarka/higienistka, psycholog, pedagog, nauczyciel z kwalifikacjami z edukacji zdrowotnej. Można powołać zespół przedmiotowy.
• Moduł o zdrowiu seksualnym: nieobowiązkowy, wymaga zgody rodzica.
• Krok startowy: skrzynka na anonimowe pytania + jedno bezpieczne spotkanie z pielęgniarką lub psychologiem. Profilaktyka, nie straszenie.

C.7. Edukacja obywatelska (klasy VI–VII, zamiast HiT)

• Treści: demokracja, prawa człowieka, samorząd, media, dezinformacja, higiena cyfrowa.
• Krok startowy: przeanalizujcie jeden fake news z bieżących wiadomości - to najlepsza lekcja krytycznego myślenia.

Struktura treści (na co dokładnie patrzysz w podstawie):

• Trójpodział władzy: Sejm, Senat, Prezydent, rząd, sądy - co robi i po co.
• Wybory: zasady (bezpośrednie, tajne, równe), czynne i bierne prawo wyborcze.
• Konstytucja i praworządność: dlaczego zasady pisane są ważne.
• Prawa człowieka: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, prawa dziecka, rozpoznawanie ich naruszeń.
• Samorząd i życie lokalne: wolontariat, organizacje pozarządowe, możliwości działania młodego człowieka.
• Media i dezinformacja: wolność słowa, propaganda, rozpoznawanie fake newsów, odpowiedzialność za publikowane treści.

Przykładowe tematy lekcji: „Kto podejmuje decyzje w naszej gminie?", „Zorganizuj klasowe wybory - od zgłoszenia komitetu do liczenia głosów", „Zrób fact-checking jednej wiralowej informacji".

C.8. Informatyka

• Co nowego: więcej programowania i algorytmiki, bezpieczeństwo w sieci, podstawy sztucznej inteligencji (działanie, etyka, zastosowania), moduł medialny (weryfikacja informacji).
• Krok startowy: pokaż uczniom, jak działa algorytm serwujący wideo i zapytaj: „dlaczego dostałeś to, a nie tamto?".

C.9. Języki obce

• Poziomy (ESOKJ): I–III celuje w A1 (częściowo); IV–VIII angielski zmierza ku B1, drugi język ku A2.
• Krok startowy: nie traktuj „poziomu A1" jako porażki - to zapisany w podstawie cel dla młodszych klas.

Obszary tematyczne (wracają na każdym poziomie, coraz szerzej):

• Człowiek (dane osobowe, wygląd, cechy, uczucia, zdrowie), dom (mieszkanie, obowiązki), szkoła (przedmioty, życie klasy), praca, życie rodzinne i towarzyskie, żywienie, zakupy i usługi, podróżowanie i turystyka, kultura i sport, zdrowie, nauka i technika, świat przyrody.
• Nie musisz „przerabiać obszarów" jak listy - wybieraj te, które pasują do sytuacji komunikacyjnej (np. przygotowanie do wymarzonej wycieczki = zakupy + podróżowanie + żywienie).

Poziomy w praktyce (ESOKJ):

• A1 (początkujący): rozumie i używa prostych zwrotów, przedstawia się, zadaje proste pytania.
• A2 (podstawowy): porozumiewa się w typowych sytuacjach, opisuje otoczenie, pisze proste teksty.
• B1 (samodzielny): radzi sobie w większości sytuacji, pisze spójne teksty, wyraża opinie.

C.10. Wychowanie fizyczne

• Co nowego (już od 2025): więcej gier zespołowych i sportów indywidualnych, ocena za postęp i zaangażowanie, nie tylko wynik. W klasach IV–VIII to 4h/tydz.
• Krok startowy: na początku roku ustalcie z klasą, co oznacza „zaangażowanie" - ocena nie może być tajemnicą.

Przykładowe jednostki lekcyjne (inspiracja z analizy podstawy):

• Gry zespołowe: unihokej/koszykówka - wprowadzenie zasad przez zabawę, potem mini-mecz 3 na 3, na koniec krótka refleksja „co zadziałało w drużynie".
• Sporty indywidualne: lekka atletyka - mini-stacje (skok, rzut, bieg na czas), każdy zapisuje własne wyniki i porównuje je po miesiącu (postęp, nie rywalizacja).
• Sprawność i postęp: obwód ćwiczeń z kartą samoobserwacji - uczeń sam zaznacza, co poszło lepiej niż poprzednio.

C.11. Przedmioty artystyczne (muzyka, plastyka)

• Co nowego: rozwijanie wrażliwości estetycznej, aktywne uczestnictwo w kulturze. W klasach IV–VIII po 1h/tydz. (kl. IV–VI), w VII–VIII tylko muzyka i plastyka (zgodnie z siatką).
• Krok startowy: wycieczka do galerii lub muzeum jako doświadczenie edukacyjne.

C.12. Przedszkole - dziewięć obszarów

Społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny, ruchowy. Ograniczaj ekrany, stawiaj na bezpośrednie doświadczenia. Osiem edukacji (językowa, matematyczna, przyrodnicza, społeczna, artystyczna, techniczna i informatyczna, WF, etyka) realizujesz zintegrowanie przez zabawę.

C.13. Sześć modułów interdyscyplinarnych (nitki przez przedmioty)

1. Bezpieczeństwo i obronność - pierwsza pomoc, ewakuacja, obrona cywilna (przyroda, WF, historia, geografia).
2. Medialny - fake newsy, manipulacja, higiena cyfrowa (język polski, informatyka, obywatelska, historia).
3. Filozoficzny - pytania, argumentacja, etyka, dylematy (język polski, historia, obywatelska, przyroda).
4. Ekonomiczno-finansowy - budżet, procenty, przedsiębiorczość (matematyka, informatyka, obywatelska, geografia).
5. Klimatyczny - zmiany klimatu, recykling, energia (przyroda, chemia, fizyka, obywatelska).
6. Kultura - dziedzictwo, sztuka, szacunek dla innych kultur (język polski, historia, muzyka, plastyka, języki obce).

Jak to realizować: nie robisz osobnych lekcji. Wybierz 1–2 moduły pasujące do twojego tematu w tym półroczu i wpleć je naturalnie.

C.14. Tydzień projektowy krok po kroku

W 2026/2027 fakultatywny; od 2027/2028 obowiązkowy. Jeśli dyrektor zdecyduje w tym roku - oto schemat:

Przygotowanie (2–3 tygodnie przed):

• Ustal z zespołem, które klasy biorą udział i kto jest koordynatorem całości.
• Przygotuj listę tematów (od których uczniowie mogą odbić do własnych) - po jednym zestawie na poziom klas.
• Zapowiedz rodzicom (list/zebranie): co się będzie działo, po co, kiedy prezentacje.
• Ustal budżet drobnych materiałów (kartony, klej, druk) - zwykle grosze, ale warto mieć zgodę dyrektora.

Schemat 5 dni:

• Dzień 1 - Wybór i zespoły: przedstaw propozycje, uczniowie wybierają temat, formują zespoły 3–6 osób, wybierają lidera.
• Dzień 1–2 - Planowanie: cel, etapy, harmonogram, podział zadań. Ty jako mentor weryfikujesz realność.
• Dzień 2–4 - Realizacja: zbieranie informacji, tworzenie produktu, testowanie. Monitorujesz postęp.
• Dzień 5 - Prezentacja: wystawa, spektakl, raport, prototyp. Zaproś rodziców i innych nauczycieli.
• Ewaluacja: samoocena zespołu, ocena wzajemna, twoja ocena, ocena gości. Kryteria: merytoryka, kreatywność, współpraca, prezentacja, refleksja.

Przykłady tematów wg klas:

• I–III: „Nasz szkolny ogródek", „Zwierzęta wokół nas", „Święta w Polsce i na świecie".
• IV–VI: „Ekologia w naszej szkole", „Historia naszej miejscowości", „Zdrowy styl życia".
• VII–VIII: „Przedsiębiorczość" (mini-firma), „Klimat i my", „Media i fake newsy" (serwis fact-checkingowy).

Częste pułapki i rozwiązania:

• Zespół, w którym jeden robi wszystko → przydziel role na piśmie (badacz, budowniczy, prezenter, kronikarz).
• Uczniowie bez pomysłu → daj gotową listę tematów z łatką „odważnych" i „spokojnych".
• Chaos dźwiękowy → ustal sygnał ciszy i zasady poruszania się po szkole.
• Brak efektu w piątek → pilnuj etapu planowania w dniu 1: zespół bez planu w środę to zespół bez produktu w piątek.

C.15. Gotowe przebiegi wybranych lekcji (do wykorzystania od ręki)

Poniżej konkretne scenariusze - nie musisz ich kopiować 1:1, ale pokazują, jak realizować nową podstawę w praktyce.

Lekcja przyrody (kl. IV) - „Nasiona budzą się do życia"

• Cel: uczeń obserwuje kiełkowanie i wyjaśnia warunki życia rośliny.
• Przebieg: (1) krótka rozmowa: co roślina musi mieć, by rosnąć; (2) zakładanie fasoli na watę w przezroczystym pojemniku (każdy uczeń); (3) 2 godziny w bloku pozwalają na obserwację przez tydzień - prowadzenie dziennika; (4) zapis wniosków: woda, światło, ciepło.
• Doświadczenie edukacyjne: tak (obserwacja przyrodnicza). Ocena: za zaangażowanie i dziennik, nie za „poprawny" wynik.

Lekcja matematyki (kl. VI) - „Budżet mojej wycieczki" (moduł ekonomiczno-finansowy)

• Cel: uczeń planuje wydatki, liczy procenty zniżki, porównuje oferty.
• Przebieg: klasa planuje wycieczkę klasową z budżetem 500 zł; liczy koszty transportu, biletów (z uwzględnieniem zniżek), jedzenia; szuka oszczędności.
• Niech uczniowie sami znajdą błąd w „okazji" - to kształtuje krytyczne myślenie.

Lekcja języka polskiego (kl. VII) - „Fake news na stole" (moduł medialny)

• Cel: uczeń rozpoznaje manipulację językową i weryfikuje informację.
• Przebieg: dajesz klasie skrót viralowej informacji; uczniowie szukają źródeł, sprawdzają datę, autora; prezentują werdykt: prawda / fałsz / niepewne.
• Ocenianie formujące: pochwal za proces weryfikacji, nie za „trafiony" werdykt.

Lekcja edukacji zdrowotnej (kl. V) - „Mój sen ma znaczenie"

• Cel: uczeń wymienia wpływ snu na samopoczucie i naukę.
• Przebieg: skrzynka anonimowych pytań; krótka rozmowa o tym, ile śpią (bez oceniania); technika oddechowa przed snem; domowe zadanie: „co zrobię, by lepiej spać".
• Bezpieczna atmosfera: nie zmuszaj do dzielenia się osobistymi problemami.

Lekcja historii (kl. VIII) - „Źródło mówi więcej niż podręcznik"

• Cel: uczeń analizuje źródło historyczne i wyjaśnia jego znaczenie.
• Przebieg: praca z autentycznym dokumentem lub zdjęciem z epoki; pytania: kto, kiedy, po co, dla kogo; jak to zmienia nasz obraz wydarzenia.
• Kod kulturowy: powiąż z jedną z 70 postaci / 29 dat.

C.16. Typowe błędy przy wdrażaniu nowej podstawy (i jak ich uniknąć)

• Błąd: czekanie na idealny podręcznik zamiast startu od poradników ORE. Rozwiązanie: zacznij od doświadczeń edukacyjnych i ORE.
• Błąd: traktowanie „doświadczenia edukacyjnego" jako dodatku po lekcji. Rozwiązanie: to rdzeń podstawy - zaplanuj je w planie wynikowym.
• Błąd: ocenianie tylko wiedzy, mimo że podstawa wymaga umiejętności i postaw. Rozwiązanie: włącz informację zwrotną o współpracy i rozwiązywaniu problemów.
• Błąd: karanie oceną za brak pracy domowej. Rozwiązanie: prace domowe praktyczno-techniczne się nie zadają; pisemne są nieobowiązkowe.
• Błąd: realizowanie wszystkich 6 modułów naraz. Rozwiązanie: wybierz 1–2 w tym półroczu.
• Błąd: pisanie IPET samodzielnie w nocy. Rozwiązanie: zespół i WOPFU to podstawa.
• Błąd: straszenie rodziców edukacją zdrowotną. Rozwiązanie: konkret, szacunek dla decyzji rodzica (moduł seksualny fakultatywny).
• Błąd: brak granicy czasu pracy nauczyciela. Rozwiązanie: dokumentacja na bieżąco, nie w niedzielę.

C.17. Pierwsza lekcja przyrody w klasie IV - pełny przebieg (do wykorzystania)

• Przed lekcją (5 minut wcześniej): rozstaw słoiki z wodą, watą i nasionami fasoli na stoiskach; na tablicy napisz tylko pytanie: „Co potrzebuje roślina, żeby żyć?".
• Min. 0–7 (wejście): uczniowie wchodzą, widzą stoiska. Zanim usiądą, pytaj: „co już wiecie o tym, co tu jest?". Zbierz 3–4 pomysły na tablicy. Nie poprawiaj - to jest surowy materiał do porównania na końcu.
• Min. 7–17 (mini-wyjaśnienie): krótko, na przykładzie jednego słoika: co będzie się działo przez najbliższe dwa tygodnie. Pokaż, jak zapisać pierwszą obserwację w dzienniku (data, rysunek, jedno zdanie).
• Min. 17–35 (działanie): każdy uczeń/zespół zakłada własny słoik, podpisuje, zapisuje pierwszą obserwację. Ty krążysz - nie poprawiasz, pytasz: „co zauważyłeś?", „czego się spodziewasz jutro?".
• Min. 35–42 (porządek): sprzątanie wg zasady „stoisko jak znalazłeś" - ustalonej na początku.
• Min. 42–45 (zamknięcie): wracacie do pytań z tablicy: „które z Waszych pomysłów sprawdzimy w teście z fasolą?". Zapowiedz: za tydzień porównujemy obserwacje.

Dlaczego to działa: lekcja realizuje doświadczenie edukacyjne (obserwacja przyrodnicza), da się ją połączyć z podręcznikiem (można go otworzyć na końcu), nie wymaga pracowni (słoiki i wata), i - co najważniejsze - zostawia ucznia z pytaniem na tydzień, nie z definicją do wykucia.

Ocena: obserwacja zaangażowania + pierwszy wpis dziennika (formująco: co zrobione dobrze, co dopracować). Bez stopnia.

C.18. Scenariusze startowych lekcji - pozostałe przedmioty (po 45 minut)

Każdy scenariusz ma to samo założenie co C.17: zero drogich materiałów, jedna myśl przewodnia, doświadczenie zamiast wykładu. Możesz przepisać na kartkę i użyć jutro.

Język polski (kl. IV) - „Reklama na stole" (moduł medialny):

• Min. 0–5: na biurku trzy zwykłe produkty (gąbka, klej, zeszyt). Głosowanie: który „kupilibyście" i dlaczego - bez tłumaczenia się.
• Min. 5–15: krótka pogadanka: co robi reklama - obietnica, emocja, powtórzenie. Pokaż jedną etykietę i nazwij zabiegi.
• Min. 15–35: w parach uczniowie „uszczęśliwiają" najnudniejszy produkt: hasło + jedno zdanie sprzedażowe na kartce.
• Min. 35–45: prezentacja; klasa odgaduje, który mechanizm zadziałał (obietnica? emocja? powtórzenie?).
• Ocena formująca: nie oceniamy dowcipu hasła - rozpoznajemy mechanizm. Pochwal tych, którzy nazwali zabieg.

Matematyka (kl. IV) - „Sklep pani Kasi" (moduł ekonomiczno-finansowy):

• Min. 0–5: na tablicy cennik czterech produktów i „portfel" 20 zł. Pytanie: co da się kupić, żeby zostało na lody?
• Min. 5–20: pary dostają listy zakupów; liczą w kolumnie, porównują „te same zakupy" w dwóch sklepach.
• Min. 20–35: zbiórka pułapek: brak reszty, promocja „drugi w cenie jednego" (czy się opłaca?), zaokrąglenia.
• Min. 35–45: refleksja: gdzie w domu widzicie takie obliczenia (zakupy, kieszonkowe). Jeden wniosek na zeszyt.
• Ocena: obserwacja strategii liczenia, nie samego wyniku.

Historia (kl. VI) - „Spotkanie z postacią" (kod kulturowy):

• Min. 0–10: rozdanie po jednej postaci z kodu kulturowego (z listy 70) - uczniowie nie wiedzą jeszcze, „czy to ta ważna".
• Min. 10–25: w zespołach: dopasowanie postaci do stulecia, jedno zdanie „co zrobił(a)" i jedno pytanie, które chcieliby jej zadać.
• Min. 25–40: „prasa klasowa": każda drużyna prezentuje postać w 30 sekund - same fakty, bez oceniania.
• Min. 40–45: domykasz: które z dzisiejszych postaci waszym zdaniem będą w kodzie za 50 lat?
• Ocena: trafność stulecia (formująco), nie sztuczność prezentacji.

Edukacja obywatelska (kl. VI) - „Wybory klasowe, naprawdę":

• Min. 0–5: ogłoszenie: klasa wybiera „rzecznika spraw klasowych" na miesiąc. Zasada: bez kandydatów „na siłę".
• Min. 5–15: mini-wykład: czynne i bierne prawo, tajność, równość głosów - po minucie na pojęcie.
• Min. 15–30: kampania: dwie minuty na hasło każdego chętnego kandydata (może być dwóch, może pięciu).
• Min. 30–40: głosowanie: kartki, wyborcza komisja z uczniów, liczenie głosów przy wszystkich.
• Min. 40–45: refleksja: co było trudne? Czego brakowało, żeby było „jak w prawdziwych"?
• Efekt uboczny: klasa dostaje realny głos w bieżących sprawach - to uczy demokracji lepiej niż wykład.

Informatyka (kl. V) - „Dlaczego dostałeś właśnie ten filmik?":

• Min. 0–10: pytanie: kto ostatnio obejrzał filmik polecany przez aplikację? Co pojawiło się dalej?
• Min. 10–20: wyjaśnienie prostej pętli: obejrzane → podobne polecane → znowu obejrzane. Rysunek pętli na tablicy.
• Min. 20–35: w parach: zaprojektuj „algorytm dla kolegi" - trzy reguły, co polecasz po obejrzeniu X. Zapis reguł.
• Min. 35–45: dyskusja: kiedy pętla pomaga, a kiedy uzależnia? Jedna zasada higieny algorytmu na zeszyt.
• Ocena: rozumienie pętli (pytasz w trakcie), nie test.

Edukacja zdrowotna (kl. VII) - „Co ze stresem robię ja":

• Min. 0–5: bez ujawniania się: kciuk w górę lub w dół - „czuję dziś zmęczenie".
• Min. 5–15: czym jest stres (krótko): sygnał, nie wyrok. Zwykłe przykłady szkolne.
• Min. 15–35: trzy stacje: oddech (ćwiczenie 4-4-4), kartka „co mi pomaga" (anonimowo), plan małego odpoczynku w tygodniu.
• Min. 35–45: anonimowe kartki czytane na głos; klasa słucha bez komentarza. Domknięcie: jedna technika do wypróbowania do jutra.
• Uwaga: jeśli ktoś bardzo się wycofuje - nie naciskaj; po lekcji delikatnie zapytaj, czy wszystko w porządku (sygnał do pedagoga).

Klasa I - „Dzień pełen zadań" (scenariusz zintegrowany):

• Min. 0–10: powitanie piosenką; kalendarz dnia (data, pogoda - karta na ścianie).
• Min. 10–25: „podróż po literach": karty z literami rozstawione w sali; dzieci podchodzą i odnajdują „literę dnia".
• Min. 25–40: praca przy stolikach: trzy zadania do wyboru (rysuję, buduję z klocków, układam sylaby) - trzy drogi do tego samego celu.
• Min. 40–45: spokojne zamknięcie: minuta ciszy z kubkiem wody; pochwała dla całej klasy, nie pojedynczych gwiazd.

Przedszkole - „Tropem skarbów jesieni" (obserwacja przyrodnicza):

• Powitanie w kręgu: co dziś przyniosła jesień? (kasztany, liście, szyszki zebrane wcześniej).
• Zabawa badawcza: kasztany w kuwecie z wodą - co pływa, co tonie? Wrzucamy po jednym i obserwujemy.
• Twórczość: odbijanie liści w farbie; jedno odbicie na dziecko.
• Ruch: „jestem kasztanem" - kulkowanie się i turlanie po dywanie.
• Zamknięcie: pokazywanie prac; jedno zdanie od każdego (kto nie chce mówić - pokazuje).

C.19. Karty pracy a nowa podstawa - gdzie zwykły papier spotyka nowe wymagania

Można odnieść wrażenie, że reforma idzie w cyfrowo, a karty pracy to przeżytek. Jest dokładnie odwrotnie: nowa podstawa wraca do działania - drukujesz, rozdajesz, dzieci pracują. Miejsca, gdzie karta pracy robi robotę lepiej niż cokolwiek innego:

• Ocenianie formujące: karta z miejscem na informację zwrotną (co dobrze / co poprawić / jak) realizuje nowy paradygmat bez dodatkowej pracy - polecenie piszesz raz, komentarz doczepiasz trzema zdaniami.
• Zakaz telefonów: aplikacje quizowe odchodzą, karty wchodzą. Quiz w dwóch wersjach (A/B) na papierze daje to samo, bez skanowania kodów i logowania.
• Doświadczenia edukacyjne: karta obserwacji (dziennik fasoli z C.17) to karta pracy w czystej postaci - struktura, którą uczeń wypełnia w trakcie realnego działania.
• Trzy drogi do celu: karta z zadaniami o rosnącej trudności (od podstawowej do rozszerzonej) pozwala każdemu uczniowi wejść na poziom, na którym właśnie jest.
• Klasy II–III i V–VIII (stara podstawa): karty to wasza codzienność od lat - zmienia się jedno: pisemne prace domowe mogą być nieobowiązkowe, więc karta „na ocenę do domu" odchodzi; karta „na ćwiczenie" zostaje.

Nowy Dział

DZIAŁ D

Ocenianie w roku 2026/2027

Podstawa prawna: rozporządzenie z 20 sierpnia 2026 r. (Dz.U. poz. 1122), wchodzi w życie 1 września 2026 (z wyjątkiem przepisu o trybie i formie egzaminu klasyfikacyjnego, poprawkowego i sprawdzianu - ten wchodzi 1 września 2027).

D.1. Prace domowe

• W klasach IV–VIII nie zadaje się zadań praktyczno-technicznych do domu.
• Pisemne prace domowe mogą być uznane za nieobowiązkowe; ich wykonanie może podnieść ocenę, ale brak wykonania nie może jej obniżyć.
• Każda praca domowa (nawet nieobowiązkowa) powinna być sprawdzona z informacją zwrotną.
• Ocenianie ma być formujące (służy nauce), a nie tylko sumujące.

D.2. Ocena zachowania - nowe obszary

Skala pozostaje sześciostopniowa (wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiednie, naganne). Przy ustalaniu oceny bierz pod uwagę m.in.:

1. wywiązywanie się z obowiązków ucznia,
2. okazywanie szacunku innym osobom,
3. przejmowanie odpowiedzialności za własny rozwój,
4. przestrzeganie norm społecznych w szkole i poza nią,
5. dbałość o kulturę języka,
6. dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne i innych,
7. współpracę i dobre relacje z innymi,
8. zaangażowanie w życie klasy, szkoły i społeczności lokalnej,
9. szacunek dla własnego narodu i ojczyzny oraz tradycji i kultury innych narodów.

D.3. Kryteria oceniania osiągnięć

• Oceniaj sprawiedliwie, obiektywnie, bezstronnie, niedyskryminująco.
• Uwzględniaj nie tylko wiedzę, ale też: stosowanie w praktyce, krytyczne myślenie, współpracę, rozwiązywanie problemów, samoocenę i ocenę wzajemną.
• Rodzaje: formujące (informacja zwrotna), bieżące (current), sumujące (tematyczne/semestralne/roczne), zewnętrzne (egzaminy).
• Szkoła opracowuje własne kryteria dla każdego przedmiotu i publikuje je na stronie.

D.4. Co zmienić w WZO/PZO (Wewnątrzszkolnym Ocenianiu)

• Dopisz zapisy o nieobowiązkowych pracach domowych i braku możliwości obniżenia oceny za ich brak.
• Wpisz nowe obszary oceny zachowania (punkty 1–9 powyżej).
• Ustalcie z zespołem, co znaczy „zaangażowanie" i „współpraca" w waszej szkole - żeby było sprawiedliwie.
• Pamiętaj o zapisie z 2027 r. (egzamin klasyfikacyjny/poprawkowy/sprawdzian) - w tym roku jeszcze stary tryb.

D.5. Dobre praktyki nauczyciela

• Zamiast samej oceny dawaj informację: co dobre, co poprawić, jak się rozwijać.
• Stosuj różne formy: projekty, prezentacje, portfolio, samoocenę, ocenę wzajemną.
• Jawność kryteriów przed zadaniem.
• Dostosuj ocenianie do uczniów ze SPE (dysleksja, autyzm, niepełnosprawności - wydłużony czas, czytanie poleceń, ocenianie za treść, nie ortografię).
• Dokumentuj, by móc uzasadnić oceny. Rozmawiaj z rodzicami o kryteriach i postępach.

D.6. Przykładowe zapisy do WZO/PZO (gotowce do adaptacji)

• „Prace domowe praktyczno-techniczne w klasach IV–VIII nie są zadawane. Pisemne prace domowe są nieobowiązkowe; ich wykonanie może podnieść ocenę, brak wykonania nie może jej obniżyć."
• „Ocenę zachowania ustala się uwzględniając m.in.: wywiązywanie się z obowiązków ucznia, okazywanie szacunku innym, odpowiedzialność za własny rozwój, dbałość o kulturę języka, bezpieczeństwo, współpracę i zaangażowanie w życie klasy i szkoły."
• „Stosujemy ocenianie formujące: każda praca pisemna zawiera informację zwrotną wskazującą mocne strony i kierunek poprawy. Uczeń ma prawo do poprawy."
• „Dla uczniów ze specjalnymi potrzebami stosujemy dostosowania wymagań, metod, form pracy i kryteriów oceniania określone w IPET/WOPFU."

D.7. Scenariusz lekcji z ocenianiem formującym (kroki)

1. Na początku lekcji podaj kryteria sukcesu (co robimy, by uznać zadanie za udane).
2. W trakcie: obserwuj, dawaj bieżącą informację („dobrze, że zacząłeś od planu - teraz dodaj...").
3. Po zadaniu: nie tylko ocena, ale komentarz („rozwiązałeś to logicznie; spróbuj inaczej podejść do...").
4. Daj uczniowi szansę samooceny i poprawy - to uczy odpowiedzialności za rozwój.
5. Raz w miesiącu podsumuj z klasą: co poszło lepiej niż miesiąc temu.

D.8. Gdy rodzic pyta o ocenę (gotowiec rozmowy)

• Wysłuchaj, nie broń się.
• Wyjdź od kryteriów: „oceniam według ustalonych zasad, które są na stronie szkoły".
• Pokaż informację zwrotną, nie tylko stopień.
• Umów się na konkret: „spotkajmy się, by omówić plan wsparcia".
• Pamiętaj o granicy: odpisuj w godzinach pracy.

Nowy Dział

DZIAŁ E

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami (SPE)

To najlepiej przemyślana część reformy. Jeśli pracujesz z taką grupą, przeczytaj uważnie.

E.1. Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną (umiarkowaną lub znaczną)

Od 1 września 2026 nowa podstawa dla tej grupy obowiązuje we wszystkich klasach szkoły podstawowej (nie tylko I i IV). To przejście z pytania „co dziecko musi opanować" na „jakie realne funkcjonowanie wspieramy": samodzielność, komunikację, sprawczość.

Model ICF (Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia) wyznacza 9 obszarów funkcjonowania, w których obserwujesz i wspierasz ucznia:

1. uczenie się i zdobywanie wiedzy (jak przyjmuje nowe treści, co pomaga mu zapamiętać),
2. zadania ogólne (radzenie sobie z nowością, zmianą, stresem zadaniowym),
3. porozumiewanie się (mowa, rozumienie, komunikacja niewerbalna i AAC),
4. motoryka (sprawność, koordynacja, poruszanie się),
5. dbanie o siebie (higiena, ubieranie się, jedzenie),
6. samodzielność (inicjatywa, dokonywanie wyborów),
7. życie domowe (partycypacja w obowiązkach, bezpieczeństwo w domu),
8. kontakty i relacje międzyludzkie (nawiązywanie, podtrzymywanie, rozwiązywanie konfliktów),
9. życie w społeczności lokalnej (sklep, urząd, instytucje, przestrzeń publiczna).

Zmiana filozofii w jednym zdaniu: nie pytasz już „czy uczeń zrealizował treści podstawy", tylko „co potrafi zrobić w realnym życiu i co go w tym wspiera". Diagnoza deficytów zamienia się w plan wsparcia.

Trzystopniowy model wsparcia:

• Poziom 1 (wysoka niezależność): samodzielne funkcjonowanie w środowisku, proste instrukcje, umiejętności praktyczne i społeczne. Wsparcie: wskazówki, przypomnienia, trening społeczny.
• Poziom 2 (częściowa samodzielność): regularne wsparcie, AAC (komunikacja wspomagająca i alternatywna), samoobsługa, praca w grupie. Wsparcie: komunikatory, plany wizualne, asysta.
• Poziom 3 (pełne wsparcie): stała obecność opiekuna, pomoc we wszystkim, indywidualne systemy komunikacji.

Siedem obszarów edukacyjnych (zamiast dawnego „funkcjonowania osobistego i społecznego"): porozumiewanie się, edukacja środowiskowa, społeczna, osobista i zdrowotna, artystyczna, wychowanie fizyczne, etyka.

Minimum 2 doświadczenia edukacyjne w roku (wyjście do instytucji kultury, obserwacja przyrody, prosty eksperyment, wizyta w urzędzie/sklepie, rozmowa z inspirującą osobą, inicjatywa dla innych).

Twoje zadania na 2026/2027:

1. Zaktualizuj IPET-y w oparciu o trzystopniowy model wsparcia.
2. Dostosuj plany zajęć do nowej siatki przedmiotów.
3. Przebuduj programy nauczania zgodnie z nowymi treściami i obszarami.
4. Wprowadź uczenie przez działanie (doświadczenia edukacyjne).
5. Współpracuj z zespołem (nauczyciele, specjaliści, rodzice).
6. Dokumentuj postępy w obszarach ICF.

E.2. Inne niepełnosprawności (ruchowa, słuchu, wzroku, autyzm, sprzężona)

• IPET i WOPFU aktualizuj zgodnie z nową podstawą.
• Zajęcia rewalidacyjne: minimum 12 godzin na oddział specjalny lub 2 godziny na ucznia w oddziale integracyjnym.
• Masz obowiązek dostosować wymagania, metody, formy pracy i kryteria oceniania do indywidualnych potrzeb.

Przykłady dostosowań:

• Dysleksja: wydłużony czas, czytanie poleceń przez nauczyciela, ocenianie za treść, nie ortografię.
• Niepełnosprawność ruchowa: dostępność sali, dostosowane ławki, pomoc w poruszaniu się.
• Niepełnosprawność słuchu: tłumacz migowy, napisy, wizualizacje.
• Niepełnosprawność wzroku: powiększenia, brajl, audiobooki.
• Autyzm: strukturyzacja, plany wizualne, ciche miejsce, jasne komunikaty.

### E.2a. Wskazówki Kolegium: Neurologopedia i Tor Oddechowy (dr n. med. Marta Wiśniewska) W klasie I oraz w oddziałach przedszkolnych coraz więcej dzieci trafia do szkoły z opóźnionym rozwojem mowy (ICD-11: DLD) lub barierami komunikacyjnymi.

1. Prawidłowy tor oddechowy: Zwróć uwagę na dzieci stale oddychające przez usta – przewlekle oddychanie ustne sprzyja niespokojnemu snowi, trudnościom ze skupieniem na lekcji i obciąża artykulację. Wprowadzaj 2-minutowe ćwiczenia pionizacji języka w formie zabawy przed czytaniem.
2. Komunikacja wspomagająca (AAC): Jeśli w klasie jest uczeń niemówiący, nie czekaj na zaświadczenia. Przygotuj na ławce prostą tablicę wyboru (piktogramy PCS lub symbole Mówik: „chcę pić”, „potrzebuję przerwy”, „nie rozumiem”, „toaleta”). Daje to dziecku natychmiastowe poczucie bezpieczeństwa i eliminuje napady złości wynikające z bezradności.

### E.2b. Standard UDL w Klasie: Eliminacja Szumu Wizualnego (mgr Agata Kowalska) Wielu nauczycieli w dobrej wierze ozdabia karty pracy ramkami, kolorowymi tłami i clipartami. Dla dziecka z ADHD lub w spektrum autyzmu to potężny szum sensoryczny uniemożliwiający pracę.

• Zasada 30% światła: Minimum 30% powierzchni karty pracy musi pozostać całkowicie pusta (biała przestrzeń). To nie marnowanie papieru – to bufor poznawczy dla mózgu.
• Krótkie instrukcje z piktogramem: Zamiast bloku tekstu: symbol ołówka + „Napisz”, symbol nożyczek + „Wytnij”.
• WOPFU i IPET w 20 minut: Nie twórz 20-stronicowych poematów pedagogicznych, których nikt nie czyta. Wpisuj wyłącznie te dostosowania, które realnie wdrażasz w klasie (np. wydłużony czas, odpytywanie w ławce, czcionka bezszeryfowa min. 14 pt).

E.3. WOPFU i IPET w praktyce (krótki przewodnik)

• WOPFU to wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania - robią ją specjaliści (psycholog, pedagog, lekarz, logopeda itd.). Jako nauczycielka dostarczasz obserwacji z klasy.
• IPET to twój dokument: plan działań edukacyjno-terapeutycznych dla konkretnego ucznia, oparty na WOPFU i na trzystopniowym modelu.
• Aktualizuj je wspólnie z zespołem - nie samodzielnie w nocy. Termin: przed rozpoczęciem roku lub na bieżąco, gdy zmieniają się potrzeby.

IPET krok po kroku (tryb przetrwania, gdy czas goni):

• Krok 1: zbierz zespół (nauczyciel prowadzący + pedagog + rodzic + specjaliści wg potrzeb ucznia).
• Krok 2: przeczytaj WOPFU i orzeczenie - wypisz trzy najważniejsze potrzeby ucznia (nie dziesięć - trzy).
• Krok 3: dla każdej potrzeby zapisz cel roczny w języku zachowania („uczeń sam założy kurtkę"), nie w języku treści („uczeń pozna..." ).
• Krok 4: do celu dobierz działania (kto, co, jak często) - konkretne, np. „plansza AAC w sali, 2×w tyg. logopeda".
• Krok 5: ustal sposób oceny postępów (obserwacja, portfolio) i termin przeglądu (min. 2× w roku).
• Krok 6: podpisy zespołu, data, wpisanie do dokumentacji szkoły. Gotowe - reszta to uzupełnianie w trakcie roku.

E.4. Doświadczenia edukacyjne - przykłady dla trzech poziomów

• Poziom 1 (wysoka niezależność): wyjście do urzędu gminy i rozmowa z urzędnikiem o tym, jak działa miejsce; samodzielne zaplanowanie trasy i budżetu wycieczki klasowej.
• Poziom 2 (częściowa samodzielność): wspólne gotowanie prostej potrawy z planem wizualnym (krok po kroku); gra w zespole z jasną rolą każdego; komunikator AAC do złożenia zamówienia w sklepie.
• Poziom 3 (pełne wsparcie): wspólne oglądanie przedstawienia w teatrze z opisem sensorycznym; dotykowe eksperymenty (woda, światło, dźwięk) z pełną asystą; inicjatywa „pomóż sąsiadowi" z towarzyszeniem opiekuna.

Zasada: minimum 2 doświadczenia w roku, dostosowane do potrzeb. Nie muszą być wielkie - mały, realny kontakt ze światem ważniejszy niż efektowny pokaz.

E.5. Wzór fragmentu IPET (szablon do uzupełnienia)

UCZEŃ: .........................  KLASA: ......  ROK: 2026/2027
POZIOM WSPARCIA (1/2/3): .......

OBSZAR: Porozumiewanie się
Cel roczny: Uczeń wskazuje na obrazki, by wyrazić potrzebę (AAC).
Działania: plansza komunikacyjna w sali, 2x tydz. praca z logopedą.
Ocena: obserwacja, portfolio, nie stopień.

OBSZAR: Samoobsługa
Cel roczny: Uczeń sam zakłada kurtkę i myje ręce po lekcji.
Działania: wizualny harmonogram w szatni, pochwała za próbę.

DOŚWIADCZENIA EDUKACYJNE (min. 2): 1) ...........  2) ...........
Zespół: nauczyciel, pedagog, rodzic, (specjaliści).

To nie jest gotowy dokument - to szkielet. Wypełniaj z zespołem, opierając się na WOPFU.

E.6. Współpraca z rodzicem dziecka ze SPE

• Zaproś rodzica do współtworzenia IPET - to partner, nie „klient do poinformowania".
• Raz na miesiąc krótka informacja: co zrobiliśmy, co działa, co zmieniamy.
• Szanuj granicę: nie wymagaj, by rodzic był terapeutą w domu. Wskaż konkretne, małe kroki.
• W razie konfliktu: rozmowa z pedagogiem/psychologiem, nie samodzielne decyzje o zmianie wsparcia.

Nowy Dział

DZIAŁ F

Telefony, żywienie, bezpieczeństwo (procedury)

F.0. Praca z uczniami o trudnościach - mini-przewodnik w kontekście nowej podstawy

Nowa podstawa nie zostawia ucznia z trudnościami za burtą - wręcz przeciwnie: mówi o dostosowaniach wprost. Kilka konkretnych sytuacji, które mogą pojawić się w tym roku:

Uczeń z trudnościami w czytaniu (klasa I). Nauka czytania i pisania bez presji tempa to nie hasło, a zasada. Nie porównuj go z resztą klasy na głos. Daj zadania o małych krokach (sylaby, potem wyrazy), doceniaj próbę. Jeśli po pierwszym semestrze widzisz, że postępy stoją w miejscu - nie diagnozuj sama. Zgłoś rodzicom obserwacje i zapytaj o zgodę na konsultację (logopeda, poradnia). „Nie wiem, sprawdźmy" to profesjonalizm.

Uczeń z trudnościami sensorycznymi (przedszkole, I–III). Więcej ruchu i doświadczeń w podstawie to dla niego ulga. Blok 2h przyrody może być jednak sporym obciążeniem sensoryjnym - nowe zapachy, tekstury, hałas. Zaplanuj kącik wyciszenia, zapowiedz zmiany z wyprzedzeniem (plan wizualny), pozwól na przerwę sensoryczną bez karania.

Uczeń z ADHD. Dłuższe bloki i projekty są szansą, jeśli podzielisz je na etapy z krótkimi celami. Wskazuj rolę w zespole (lider pomiarów, dyktator notatek). Zakaz telefonów często działa na jego korzyść - mniej rozpraszaczy.

Uczeń wybitny/zdolny. Tydzień projektowy i doświadczenia edukacyjne to jego moment. Daj mu możliwość pogłębienia tematu ponad minimum podstawy - pula godzin dyrektora może sfinansować dodatkowe zajęcia rozwijające.

Uczeń z trudnościami w relacjach (nowy w klasie, wycofany, po trudnych doświadczeniach). Edukacja zdrowotna wymaga bezpiecznej atmosfery - nie zmuszaj do mówienia o sobie. Skrzynka anonimowa, praca w parach z wyborem partnera, jasna zasada „nie śmiejemy się z pytań". Obserwuj wycofanie: to sygnał, nie „złe zachowanie".

W każdym z tych przypadków obowiązek dostosowania wymagań, metod i kryteriów masz zapisany wprost - to nie łaska, to prawo ucznia i twoja powinność zawodowa.

F.1. Zakaz telefonów - jak to ugryźć

Zasady (od 1 września 2026): zakaz korzystania z telefonów i urządzeń mobilnych w szkołach podstawowych i przedszkolach (publicznych i niepublicznych), w czasie zajęć i przerw.

Wyjątki: kontakt z rodzicami w nagłych przypadkach, zajęcia dydaktyczne z aplikacją (za zgodą nauczyciela), uczeń z niepełnosprawnością używający telefonu jako narzędzia wspomagającego.

Co ustala szkoła (statut): miejsce przechowywania telefonów w czasie lekcji (np. skrzynka klasowa, szafka), zasady korzystania.

Gotowy komunikat do rodziców:

„Szanowni Państwo, od 1 września w naszej szkole obowiązuje zakaz korzystania z telefonów w czasie zajęć i przerw. Telefony będą przechowywane w [skrzynka/szafka]. W nagłej sytuacji dziecko może zadzwonić do Państwa z sekretariatu lub za zgodą nauczyciela. Zakaz ma chronić spokój przerwy i skupienie na lekcji - nie izolować dziecka. Zachęcamy do wsparcia w domu."

Wskazówki: wyjaśnij dzieciom dlaczego (higiena cyfrowa, relacje, mniej rozpraszania), bądź konsekwentna, miej alternatywy dla aplikacji wymagających telefonu.

### F.1a. Protokół Deeskalacji Napięć przy Zakazie Telefonów (mgr Piotr Zieliński - Psychologia Dziecięca & TUS) Ustawowy zakaz smartfonów może w pierwszych tygodniach wywoływać u starszych uczniów silne objawy lęku FOMO (Fear of Missing Out) oraz opór. Nigdy nie wchodź w walkę o władzę na forum klasy („Oddaj ten telefon albo idziemy do dyrektora!”). Zastosuj 3-krokową procedurę Self-Reg bez zawstydzania:

1. Krok 1: Walidacja i nazwanie emocji spokojnym głosem (obniżenie napięcia migdałowatego):

„Widzę, że trudno Ci się teraz z nim rozstać i że ta wiadomość była dla Ciebie ważna.”

1. Krok 2: Odwołanie do ramy zewnętrznej (zdejmij z siebie rolę „wroga”):

„Zasada o odłożeniu telefonów chroni nas wszystkich i obowiązuje w całej szkole. Nie chodzi o złość na Ciebie, tylko o spokój naszej pracy.”

1. Krok 3: Danie wyboru z zachowaniem godności ucznia:

„Wolisz sam schować go do plecaka i zasunąć kieszeń, czy położyć na rogu mojego biurka ekranem do dołu do końca lekcji?” Efekt: Uczeń zachowuje poczucie sprawczości, nie traci twarzy przed rówieśnikami, a lekcja toczy się dalej bez 15-minutowej awantury.

F.2. Żywienie

Od 1 września 2026 nowe normy: więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych; mniej cukru, soli, tłuszczów nasyconych; ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej. Darmowe posiłki dla uprawnionych uczniów (min. jeden dziennie). Jako wychowawczyni warto wiedzieć, co dzieje się w stołówce - to wpływa na energię klasy.

F.3. Bezpieczeństwo

• Godzina z wychowawcą: wychowawczo-profilaktyczna, w tym elementy bezpieczeństwa (w czasie pokoju i wojny, pierwsza pomoc).
• Moduł bezpieczeństwa i obronności: RKO, tamowanie krwotoku, ewakuacja, obrona cywilna - realizowany w przyrodzie/biologii, WF, historii, geografii.
• Pierwsza pomoc: ćwiczenia na fantomach, składanie apteczki klasowej.
• Gotowy scenariusz lekcji wychowawczej znajdziesz w poradnikach ORE i na reforma26.men.gov.pl.

F.4. Scenariusz lekcji wychowawczej: „Bezpieczeństwo w pokoju i w wojnie" (45 min)

Cel: uczniowie wiedzą, jak reagować w sytuacjach zagrożenia i znają podstawy pierwszej pomocy.

Przebieg:

• Min. 0–5: krótka rozmowa: „co robicie, gdy usłyszycie alarm?". Bez straszenia - spokojnie.
• Min. 5–20: trzy stacje w grupach (obrót co 5 min): RKO na fantomie, układanie apteczki klasowej, plan ewakuacji z sali.
• Min. 20–35: scenka: „twój kolega upadł na korytarzu" - z podziałem ról.
• Min. 35–45: podsumowanie: jedna rzecz, którą zapamiętałem; numer 112 na tablicy.

Uwaga metodyczna: jeśli w klasie jest uczeń, dla którego temat wojny jest obciążający (doświadczenie rodzinne), zapowiedz lekcję wcześniej i daj możliwość rozmowy indywidualnej z pedagogiem.

F.5. Procedura kontaktu z rodzicem w nagłej sytuacji (gdy dziecko nie ma telefonu)

1. Uczeń zgłasza się do nauczyciela dyżurującego lub sekretariatu.
2. Sekretariat dzwoni do rodzica z numeru szkolnego (ustalonego w statucie).
3. Nauczyciel odnotowuje sytuację w dzienniku.
4. Jeśli sprawa jest pilna, a sekretariat zajęty - nauczyciel dzwoni z własnego telefonu z zestawem głośnomówiącym (zgodnie z procedurą wewnętrzną szkoły).

Warto powiesić tę procedurę w widocznym miejscu sali - prosty schemat zmniejsza lęk ucznia i twoje pytania „jak to zrobić".

F.6. Nowości z końca sierpnia 2026 - edukacja medialna i przewodniki o telefonach

Edukacja medialna od 1 września 2026. 27 sierpnia MEN komunikowało wejście edukacji medialnej do szkół. W praktyce nie jest to nowy przedmiot z osobną godziną - to wzmocnienie wątku, który i tak był w podstawie (moduł medialny): krytyczne spojrzenie na informacje, weryfikacja źródeł, rozpoznawanie manipulacji i fake newsów. Zrealizujesz ją w informatyce, języku polskim i edukacji obywatelskiej. Minimalny dobry start: jedna lekcja w miesiącu, na której klasa wspólnie weryfikuje jedną wiralową informację.

Przewodniki o ustawie o telefonach. Ministerstwo przygotowało przewodniki dla szkół i przedszkoli dotyczące ustawy o korzystaniu z telefonów (komunikat z 27 sierpnia 2026, gov.pl/web/edukacja). Jeśli twoja szkoła nie ma jeszcze ustalonych procedur (gdzie telefony lądują, jak działa kontakt z rodzicem w nagłej sytuacji) - te przewodniki to gotowy punkt startowy do rozmowy z dyrektorem. Nie interpretuj przepisu samodzielnie, jeśli nie musisz.

Program „Przyjazna szkoła" (2025–2027). Rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych działa równolegle z reformą - wsparcie dla placówek, co ma znaczenie zwłaszcza dla szkół z mniejszymi zasobami, w których wdrożenie nowych przedmiotów bywa trudniejsze. Zapytaj dyrektora, czy wasza szkoła korzysta - to konkretne godziny i materiały, nie polityka.

Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl). Oficjalne repozytorium materiałów edukacyjnych dla nauczycieli - darmowe zasoby do nowej podstawy, gdy podręczniki jeszcze nie dotarły.

Nowy Dział

DZIAŁ G

Programy nauczania i podręczniki

G.1. Jak wybrać program do nowej podstawy

1. Sprawdź, czy podręcznik został dopuszczony do użytku szkolnego przez ministerstwo (wpis w urzędowym wykazie podręczników na stronie MEN) - to minimum bezpieczeństwa prawnego zakupu.
2. Pobierz poradnik ORE dla swojego przedmiotu (konkretne interpretacje wymagań i scenariusze).
3. Wybierz lub opracuj program nauczania i zatwierdź u dyrektora.
4. Dostosuj program do swojej klasy - to nie kopiowanie, a przesiewanie przez sito twojej wiedzy o uczniach.
5. Nie czekaj na idealny komplet - część materiałów pojawi się w trakcie roku; zacznij od ORE.

Proces zatwierdzania programu krok po kroku:

• Wybierz program autorski (gotowy, od wydawcy lub innej placówki) albo opracuj własny na bazie podstawy.
• Dopisz do niego swój kontekst: realia szkoły, doświadczenia edukacyjne, które zrealizujesz, dostosowania dla uczniów ze SPE.
• Przedstaw dyrektorowi do zatwierdzenia - dyrektor sprawdza zgodność z podstawą i ramowym planem.
• Po zatwierdzeniu: program staje się twoim narzędziem pracy (i podstawą planu wynikowego).
• Pamiętaj o cyklu: po I semestrze wróć do programu i dopisz, co wymaga zmiany - dokument żyje razem z klasą.

G.2. Co z klasami na starej podstawie (II–III, V–VIII)

Uczysz według podstawy 2017, ale pamiętaj o trzech wyjątkach systemowych:

• Edukacja zdrowotna obowiązkowa w IV–VIII (dotyczy też „starych" roczników).
• Zakaz telefonów (cała szkoła).
• Nowe zasady oceniania (prace domowe, zachowanie).

Twoja klasa wejdzie na nową podstawę: II w 2027/28, III w 2028/29, V w 2027/28, VI (i przyroda) w 2028/29, VII w 2029/30, VIII i nowy egzamin w 2030/31.

G.3. Jak czytać podstawę dla swojego przedmiotu

Podstawa ma zazwyczaj: cele ogólne → wymagania szczegółowe → (czasem) przykłady. Nie czytaj jej jak powieści. Zacznij od wymagań szczegółowych dla swojej klasy - to twój punkt odniesienia do planu wynikowego.

G.4. Wzór szkieletu programu nauczania (do dostosowania)

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU: .......... DLA KLASY/ETAPU: ..........
(rok szkolny 2026/2027, podstawa programowa z 11 marca 2026 r., Dz.U. poz. 378)

1. Cele ogólne (przepisane z podstawy własnymi słowami, pod moje realia)
2. Treści nauczania i wymagania szczegółowe (jakie wymagania realizuję, w jakiej kolejności)
3. Doświadczenia edukacyjne (min. 2 w roku: co, kiedy, po co - z odhaczonymi miesiącami)
4. Moduły interdyscyplinarne (które z 6 i w jakich tematach)
5. Metody i formy pracy (uczenie przez działanie, projekty, praca w grupach)
6. Ocenianie (formujące + bieżące + sumujące; kryteria jasne dla ucznia)
7. Dostosowania dla uczniów ze SPE (odniesienie do IPET)
8. Materiały (podręcznik [jeśli jest], poradniki ORE, zasoby własne)

G.5. Przykład wpisu w planie wynikowym (z doświadczeniem)

Zasada: plan wynikowy ma ci służyć, nie odwrotnie. Jedna tabela, jedna kolumna „doświadczenia" wpisana z góry - i nie dopisujesz jej w niedzielę wieczorem po fakcie.

Nowy Dział

DZIAŁ H

Kalendarz reformy 2027–2032

H.1. Dobrostan nauczyciela w roku wdrożeniowym - plan przetrwania

Reforma mówi o dobrostanie uczniów. Ale to ty jesteś jej narzędziem wdrożenia - i jeśli ty się zawalisz, zawali się wszystko. Traktuj tę sekcję jak listę kontrolną, tylko nie do odhaczenia, lecz do wracania.

Twoje granice w roku reformy:

• Wybierz jedną godzinę dziennie bez school maila i dziennika (nie „po lekcjach" - konkretną, np. 19:00–20:00 to czas rodzinny).
• W piątek po 15:00 nie otwierasz laptopa służbowego. Serio. Dokumentacja poczeka do poniedziałku.
• Maksymalnie 2 rzeczy „do poprawy" na tydzień. Nie cała reforma naraz - jeden aktywny projekt zmiany, nie pięć.
• Prowadź notatki na bieżąco (1–2 zdania po ważnej lekcji). To ratuje przed niedzielnym odtwarzaniem z pamięci.

Rozpoznaj u siebie sygnały przeciążenia: ciągłe zmęczenie mimo snu, drażliwość w domu, myślenie o pracy przy myciu zębów, poczucie, że „inni sobie radzą, a ja nie". To nie lenistwo - to sygnały, że pętla się zaciska.

Co wtedy: porozmawiaj z dyrektorem o obciążeniu (godziny ponadwymiarowe da się przemodelować); skorzystaj ze wsparcia koleżeńskiego (zespół przedmiotowy nie jest tylko do papierów); jeśli to za mało - psycholog lub terapeuta. W zawodzie nauczyciela wizyta u specjalisty nie jest porażką. To konserwacja narzędzia, którym pracujesz.

Zasługujesz na spokojną głowę tak samo, jak obiecujemy ją twoim uczniom. Wchodzisz, znajdujesz, pobierasz - i wracasz do domu bez ciężaru. Tak ma działać „Pani przy tablicy", a nie jak kolejny obowiązek w kolumnie „do zrobienia".

### H.1a. Higiena Psychiczna i Profilaktyka Wypalenia (dr Ewa Nowak - ICD-11 QD85) Reforma programowa, zmiany przepisów i nowe przedmioty to potężny stresor organizacyjny. Jeśli nie postawisz twardych granic, szkoła pochłonie Twoje życie prywatne.

• Bufor sensoryczny 20 minut: Po wyjściu ze szkoły nie przechodź od razu do obowiązków domowych. Daj sobie 20 minut ciszy (spacer bez telefonu, spokojna jazda samochodem, chwila na ławce w parku). Twój układ nerwowy musi zarejestrować zmianę roli z nauczycielki na osobę prywatną.
• Złota reguła Librusa: Wyznacz twarde godziny logowania (np. 8:00–16:00). Po godzinie 17:00 oraz w weekendy aplikacja e-dziennika na Twoim prywatnym telefonie powinna mieć wyciszone powiadomienia. Świat się nie zawali, a Ty zyskasz spokojny sen.
• Zasada wystarczająco dobrej lekcji: 80% lekcji ma być po prostu poprawnych i spokojnych. Tylko 20% to spektakularne projekty. Nauczycielka, która nie jest wyczerpana, daje dzieciom 100 razy więcej niż ta, która spędziła noc na wycinaniu kolorowych pomocy.

H.2. Kalendarz nauczyciela na I semestr 2026/2027 (propozycja)

• Wrzesień: start, zasady, telefony, przegląd podstawy i arkusza; pierwsze doświadczenie edukacyjne; zebranie z rodzicami o zmianach; aktualizacja IPET (zespół).
• Październik: realizacja programu, ocenianie formujące w praktyce; pierwsza refleksja „co działa"; zgłoszenie braków materiałowych dyrektorowi.
• Listopad: drugie doświadczenie edukacyjne (projekt krótki); rozmowy indywidualne z rodzicami (jeśli potrzeba); praca nad modułami wybranymi na semestr.
• Grudzień: ocena śródroczna wg nowych obszarów zachowania; podsumowanie półrocza z zespołem; odpoczynek - bez przynoszenia dokumentacji na święta.
• Styczeń: klasyfikacja śródroczna; wdrożenie poprawek (co zmieniam w II semestrze); zapowiedź tygodnia projektowego (jeśli szkoła planuje na wiosnę).
• Przez cały semestr: notatki na bieżąco; granice czasu pracy; obserwacja dobrostanu uczniów (sygnały → pedagog/psycholog).

H.3. Jak sprawdzić, czy wdrażam reformę zgodnie z duchem (nie tylko literą)

Samo pytanie kontrolne na koniec miesiąca: czy w tym miesiącu moi uczniowie coś zrobili, stworzyli albo przeżyli - a nie tylko przeczytali i odpisali? Jeśli tak, realizujesz ideę podstawy. Jeśli nie - to nie porażka, tylko sygnał, by w przyszłym miesiącu wpleść jedno doświadczenie więcej.

H.4. Kalendarz reformy 2027–2032 (tabela)

Dla poszczególnych roczników SP:

• Klasa II: nowa podstawa 2027/2028.
• Klasa III: 2028/2029.
• Klasa V: 2027/2028.
• Klasa VI: 2028/2029 (wtedy też przyroda w VI).
• Klasa VII: 2029/2030.
• Klasa VIII: 2030/2031 (+ nowy egzamin).

Szkoły ponadpodstawowe: kl. I LO/technikum 2027/2028; kl. II 2028/29; kl. III 2029/30; kl. IV LO / V technikum 2030/31 (+ matura w nowej formule).

Nowy Dział

DZIAŁ I

Najczęstsze pytania (FAQ) i gdzie szukać pomocy

I.1. 20 pytań nauczycieli - krótko

1. Czy muszę mieć nowy podręcznik do klasy I/IV? Tak, jeśli szkoła kupuje nowe; sprawdź wpis w wykazie MEN. Możesz też pracować z poradnikami ORE.
2. Co jeśli nie mam pracowni przyrodniczej? Blat, woda, nasiona i wyjście na dwór wystarczą. Blok 2h pozwala na prostotę.
3. Czy mogę nie robić tygodnia projektowego? W 2026/2027 tak - jest fakultatywny. Od 2027/2028 obowiązkowy.
4. Co z uczniem, który nie odda pracy domowej? Prace praktyczno-techniczne się nie zadają; pisemne mogą być nieobowiązkowe - brak nie obniża oceny.
5. Jak ocenić zachowanie według nowych obszarów? Skala ta sama (1–6); oceniasz szerzej: szacunek, odpowiedzialność, współpracę, zaangażowanie. Ustalcie z zespołem, co to znaczy u was.
6. Czy rodzic może wypisać dziecko z edukacji zdrowotnej? Z całego przedmiotu - nie (obowiązkowa IV–VIII). Tylko z modułu o zdrowiu seksualnym (fakultatywny, wymaga zgody).
7. Co z dzieckiem na telefonie? Zakaz egzekwuje szkoła w statucie. Ty ustalasz z klasą zasady i konsekwencje.
8. Czy nowa podstawa to nowy egzamin dla moich ósmoklasistów? Nie teraz - nowy egzamin ósmoklasisty od 2030/2031. Tegoroczna ósemka zdaje starym trybem.
9. Kto prowadzi edukację zdrowotną? Biologia, WF, przyroda (IV–VI), pielęgniarka, pedagog, psycholog lub nauczyciel z kwalifikacjami z edukacji zdrowotnej.
10. Ile godzin ma edukacja wczesnoszkolna? 21 godzin tygodniowo (wzrost z 20). WF zgodnie z ramowym planem (w I–III to 3h).
11. Co to są doświadczenia edukacyjne? Aktywności, w których uczeń działa (eksperyment, wyjście, projekt) - min. 2 w roku w grupie UNI; w pozostałych według planu.
12. Czy muszę realizować wszystkie 6 modułów? Nie naraz. Wybierz 1–2 pasujące do twojego tematu.
13. Co z klasami II–III i V–VIII? Uczą ze starej podstawy + 3 wyjątki systemowe (edukacja zdrowotna IV–VIII, telefony, ocenianie).
14. Jak zmienić WZO/PZO? Dopisz zapisy o nieobowiązkowych pracach domowych, nowych obszarach zachowania i dostosowaniach dla SPE.
15. Czy prace domowe w klasach I–III się zmieniają? Rozporządzenie o pracach domowych dotyczy klas IV–VIII; w I–III zgodnie z dotychczasową praktyką szkoły.
16. Co z uczniem z dysleksją? Oceniaj za treść, nie ortografię; wydłuż czas; czytaj polecenia na głos. To twój obowiązek dostosowania.
17. Skąd brać scenariusze lekcji? Poradniki ORE, reforma26.men.gov.pl, grupy nauczycielskie, portal „Pani przy tablicy".
18. Czy muszę ukończyć studia podyplomowe? Nie musisz od razu. Szkolenia kaskadowe, webinary i ODN wystarczą na start.
19. Co z dokumentacją IPET? Aktualizuj z zespołem w oparciu o trzystopniowy model; termin: przed rokiem lub na bieżąco przy zmianie potrzeb.
20. Gdzie szukać siły? W granicach pracy, koleżankach z pokoju nauczycielskiego, na tym portalu i w poczuciu, że nie musisz być doskonała we wrześniu.

I.2. Gdzie szukać pomocy

• reforma26.men.gov.pl - oficjalna strona MEN: materiały, FAQ, wideo.
• gov.pl/web/edukacja - komunikaty i rozporządzenia.
• ore.edu.pl - Ośrodek Rozwoju Edukacji: poradniki metodyczne, webinary.
• dziennikustaw.gov.pl - teksty rozporządzeń (Dz.U. 2026 poz. 378, 380, 958, 1122).
• Kuratoria Oświaty (kuratorium.[województwo].gov.pl) - info regionalne, szkolenia.
• Ośrodki Doskonalenia Nauczycieli (ODN) - szkolenia stacjonarne, grupy wsparcia.
• Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111 - pomoc poza szkołą.
• Grupy nauczycielskie (m.in. Facebook) - wymiana doświadczeń (z umiarem).
• Portal „Pani przy tablicy" - wspólnota i baza materiałów.

I.3. Bibliografia i źródła

1. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej - Dz.U. poz. 378.
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 12 marca 2026 r. zmieniające ramowe plany nauczania - Dz.U. poz. 380.
3. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. zmieniające podstawę programową - Dz.U. poz. 958.
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 20 sierpnia 2026 r. zmieniające zasady oceniania, klasyfikowania i promowania - Dz.U. poz. 1122 (https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1122/ogl).
5. Strona dedykowana reformy: https://reforma26.men.gov.pl
6. Ministerstwo Edukacji: https://gov.pl/web/edukacja
7. Ośrodek Rozwoju Edukacji - poradniki metodyczne: https://ore.edu.pl
8. Gov.pl, rozporządzenie o ocenianiu - podpisane: https://www.gov.pl/web/edukacja/rozporzadzenie-zmieniajace-rozporzadzenie-w-sprawie-oceniania-klasyfikowania-i-promowania-uczniow-i-sluchaczy-w-szkolach-publicznych--podpisane
9. TVN24, „Rok szkolny 2026/2027 z nowymi zasadami. 10 najważniejszych zmian": https://tvn24.pl/polska/rok-szkolny-2026-2027-z-nowymi-zasadami-10-najwazniejszych-zmian-st9204740
10. Edukacja Infor, nowa podstawa programowa 2026: https://edukacja.infor.pl
11. Gazeta Prawna, edukacja: https://gazetaprawna.pl/urzad/oswiata
12. Pedagog Online: https://pedagogonline.pl
13. Emocjolandia: https://emocjolandia.pl
14. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (materiały do nowej podstawy): https://zpe.gov.pl
15. Gov.pl/web/edukacja - aktualności z 27.08.2026 (edukacja medialna, przewodniki o ustawie o telefonach, „Edukacja Obywatelska dla Zmiany") oraz lista minister edukacji na rok szkolny 2026/2027.

I.4. Gotowe komunikaty do rodziców (kopiuj i adaptuj)

O edukacji zdrowotnej:

„Szanowni Państwo, w tym roku edukacja zdrowotna jest przedmiotem obowiązkowym w klasach IV–VIII (1h/tydz.). Obejmuje m.in. zdrowie fizyczne, psychiczne, odżywianie, relacje i bezpieczeństwo w sieci. Moduł o zdrowiu seksualnym jest fakultatywny i wymaga Państwa pisemnej zgody - bez niej dziecko nie bierze w nim udziału, a ocena z przedmiotu uwzględnia pozostałe działy. Zapraszam na spotkanie, by opowiedzieć o szczegółach."

O nowym ocenianiu i pracach domowych:

„Od września w klasach IV–VIII prace praktyczno-techniczne nie są zadawane do domu, a pisemne mogą być nieobowiązkowe - ich brak nie obniża oceny. Oceniam przede wszystkim postępy i umiejętności, a nie sam fakt odrobienia. Zachęcam, by w domu wspierać dziecko w czytaniu i odpoczynku, a nie w pilnowaniu zadań."

O tygodniu projektowym (jeśli szkoła wdraża):

„W dniach ........ szkoła przeprowadzi tydzień projektowy - zamiast zwykłych lekcji uczniowie pracują w zespołach nad wybranym tematem (np. ekologia, historia miejscowości). Zapraszamy Rodziców na prezentacje w piątek o godz. ........"

O zakazie telefonów:

„Telefonów nie używamy w czasie zajęć i przerw; są przechowywane w [miejscu]. W nagłej sytuacji dziecko dzwoni z sekretariatu. Proszę o wsparcie w domu - rozmowę o tym, dlaczego odkładamy telefon w szkole."

### I.4a. Komunikacja w Sytuacjach Trudnych - Kanapka Faktów (mgr Karolina Adamska - Mediator Szkolny) Gdy rodzic pisze roszczeniową lub agresywną wiadomość w e-dzienniku dotyczącą reformy, braku zadań domowych lub oceniania zachowania:

1. Zasada 24 godzin: Nigdy nie odpisuj w emocjach w ciągu pierwszych 2 godzin. Daj emocjom opaść. Odpowiedz następnego dnia rano.
2. Technika kanapki faktów (Bezpieczny komunikat):

• Warstwa 1 (Pozytyw / Wspólny cel): „Dzień dobry. Dziękuję za wiadomość. Zależy mi na tym, aby Jaś czuł się w szkole bezpiecznie i osiągał sukcesy.”
• Warstwa 2 (Konkretny, obiektywny fakt bez osądzania): „Podczas dzisiejszych zajęć Jaś trzykrotnie zignorował prośbę o rozpoczęcie pracy z kartą ćwiczeń i przeszkadzał kolegom przy stoliku.”
• Warstwa 3 (Zaproszenie do partnerskiego rozwiązania): „Proponuję krótkie spotkanie w czwartek o 14:30 lub rozmowę telefoniczną, abyśmy wspólnie ustalili jednolity sposób wsparcia Jasia.”

I.5. Rozszerzona lista pytań (21–30)

1. Czy mogę prowadzić edukację zdrowotną, nie będąc biologiem? Tak, jeśli masz kwalifikacje z edukacji zdrowotnej lub wchodzisz w zespół przedmiotowy (np. z pielęgniarką).
2. Co z uczniem, który odmawia udziału w doświadczeniu edukacyjnym? W grupie UNI dostosuj do poziomu wsparcia; w pozostałych zachęcaj, nie zmuszaj, i zapisz to w obserwacji.
3. Jak udokumentować ocenianie formujące? Zbieraj prace z komentarzem, portfolio, notatki z obserwacji - to Twoje uzasadnienie ocen.
4. Czy nowa podstawa zmienia egzamin ósmoklasisty w tym roku? Nie. Nowy egzamin od 2030/2031.
5. Co jeśli nie mam podręcznika na start? Zacznij od poradników ORE i Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (zpe.gov.pl); podręczniki mogą pojawić się w trakcie roku.
6. Czy muszę realizować moduł klimatyczny jako osobną lekcję? Nie - wpleć go w przyrodę/geografię/informatykę, gdy pasuje.
7. Jak rozmawiać z rodzicem, który boi się edukacji zdrowotnej? Konkretnie: co obowiązkowe, co nie, gdzie decyduje rodzic. Bez obrony, bez ataku.
8. Czy wychowawca musi mieć godzinę z wychowawcą co tydzień? Zgodnie z przepisem: min. 1h w miesiącu (w tym bezpieczeństwo).
9. Co z uczniem z autyzmem w klasie ogólnej? Plany wizualne, struktura, ciche miejsce, jasne komunikaty - to dostosowania, które masz obowiązek zapewnić.
10. Gdzie znajdę gotowe karty pracy do nowej podstawy? Na portalu „Pani przy tablicy" (baza materiałów), w poradnikach ORE oraz na reforma26.men.gov.pl.
11. Czy edukacja medialna to nowy przedmiot? Nie - to wzmocniony wątek w istniejących przedmiotach (moduł medialny): informatyka, język polski, edukacja obywatelska. Komunikat MEN z 27.08.2026.
12. Czy szkoła dostaje wsparcie w wdrażaniu telefonów i reformy? Tak - MEN przygotował przewodniki o ustawie telefonowej; równolegle działa program „Przyjazna szkoła" (2025–2027). Zapytaj dyrektora.

I.6. Scenariusz zebrania z rodzicami: „Co się zmienia w tym roku" (30–40 min)

• Min. 0–5 (powitanie): „Dziękuję, że przyszli Państwo. W tym roku kilka rzeczy się zmienia - chcę o tym porozmawiać spokojnie i odpowiedzieć na pytania."
• Min. 5–15 (co się zmienia): krótko: nowa podstawa (dla klas I/IV: nowe przedmioty), edukacja zdrowotna (co obowiązkowe / co fakultatywne), telefony, prace domowe i ocenianie. Bez żargonu - konkret dla rodzica.
• Min. 15–25 (co to znaczy dla dziecka): „więcej działań i projektów, mniej kucia; ocena za postępy, nie za brak zeszytu". Pokaż jeden przykład (np. zdjęcie z doświadczenia edukacyjnego).
• Min. 25–40 (pytania): zapisz pytania, na które nie znasz odpowiedzi - „sprawdzę i odpowiem do końca tygodnia". I dotrzymaj słowa.
• Po zebraniu: wyślij krótkie podsumowanie wiadomością (3–5 punktów) - dla rodziców, którzy nie przyszli.

I.7. Ostatnia strona - na cięższe dni

Ten poradnik ma ci pomóc, nie dodać poczucia winy. Jeśli zdarzy ci się w tym roku dzień, w którym nic z tych list nie idzie - masz prawo mieć trudny dzień i nadal być dobrą nauczycielką. Zamknij dziennik. Zrób herbatę. Jutro klasa będzie potrzebować ciebie wypoczętej, a nie wyczerpanej listami zadań.

Nie musisz wszystkiego wiedzieć sama. Nie wiem, jak u ciebie będzie z tą reformą - ale wiem, że razem łatwiej. Sprawdźmy.

Klaudia

Poradnik przygotowany przez Klaudię dla portalu „Pani przy tablicy" (2 września 2026). Fakty zweryfikowano w oficjalnych źródłach rządowych (Dz.U. 2026) oraz w materiale informacyjnym TVN24; w miejscach, gdzie interpretacja przepisów budzi wątpliwości, wskazano to wprost. To nie jest porada prawna ani medyczna - w sprawach spornych zawsze sięgnij do tekstu rozporządzenia lub skonsultuj się z kuratorium / radcą prawnym.